بسیاری از افرادی که با مشکلاتی مانند اضطراب، افسردگی، بیش‌فعالی و نقص توجه یا اختلالات خواب دست و پنجه نرم می‌کنند، ممکن است نام روش‌هایی مانند نوروفیدبک و تحریک الکتریکی مغز با جریان مستقیم (tDCS) را شنیده باشند، ما در ادامه به بررسی عمیق‌تر تفاوت نوروفیدبک با tDCS از جنبه‌های مختلف پرداخته‌ایم، پس با ما همراه شوید.

نوروفیدبک چیست؟

در جلسات نوروفیدبک، سنسورهایی روی پوست سر فرد قرار می‌گیرد که فعالیت الکتریکی مغز را اندازه‌گیری می‌کنند. این فعالیت به صورت امواج مغزی در دسته‌های مختلف طبقه‌بندی می‌شوند که هر یک از این امواج با حالت‌های ذهنی خاصی مرتبط هستند، مثلا، امواج بتا با هوشیاری، امواج آلفا برای آرامش و… . اطلاعات مربوط به امواج مغزی در لحظه پردازش شده و به صورت بازخورد دیداری یا شنیداری به فرد نمایش داده می‌شود.

تحریک الکتریکی مغز (tDCS) چیست؟

تحریک الکتریکی مستقیم مغز که به اختصار tDCS نامیده می‌شود، یک روش دیگر برای تعادل فعالیت مغزی است. در این روش، دو یا چند الکترود روی پوست سر قرار می‌گیرند و یک دستگاه کوچک با باتری، جریان الکتریکی بسیار ضعیفی را بین این الکترودها برقرار می‌کند که این جریان به قدری ضعیف است که فرد معمولاً فقط احساس سوزش یا خارش خفیفی در ابتدای کار احساس می‌کند. ورود و خروج جریان الکتریکی می‌توانند فعالیت نواحی خاصی از مغز را که درگیر یک عملکرد شناختی یا رفتاری هستند، تقویت یا تضعیف کنند.

تفاوت نوروفیدبک با tDCS در نحوه عملکرد

تفاوت‌های نوروفیدبک با tDCS اساسی هستند و تأثیر مستقیمی بر کاربردها و نتایج درمانی دارند. هر دو روش مزایا و محدودیت‌های خاص خود را داشته و انتخاب بین آنها باید بر اساس تشخیص دقیق، نوع اختلال، سن فرد و نظر متخصص انجام شود. از برخی از تفاوت نوروفیدبک با tDCS می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

1. فعال در برابر غیرفعال:

مهم‌ترین تفاوت نوروفیدبک با tDCS در نقش فرد در فرآیند درمان می‌باشد. نوروفیدبک یک روش فعال است که در آن فرد با دریافت بازخورد از فعالیت مغزی خود، به تدریج یاد می‌گیرد الگوهای مغزی را تنظیم کند. در مقابل، tDCS یک روش غیرفعال است که در آن جریان الکتریکی مستقیماً بر تحریک‌پذیری نورون‌ها تأثیر می‌گذارد و فرد نقش فعالی در این فرآیند ندارد. به عبارت دیگر، در نوروفیدبک مغز آموزش می‌بیند، در حالی که در tDCS مغز تحریک می‌شود.

2. مکانیسم اثر:

نوروفیدبک به مغز یاد می‌دهد که الگوهای امواج خود را اصلاح کند. این فرآیند نیازمند تکرار و تمرین است و منجر به تغییرات پایدار می‌شود. در مقابل، tDCS با تغییر موقت پتانسیل غشای نورون‌ها، تحریک‌پذیری آنها را افزایش یا کاهش داده و می‌تواند بستری را برای یادگیری یا بهبود عملکرد فراهم کند.

3. هدف‌گیری نواحی مغزی:

در نوروفیدبک، هدف‌گیری نواحی مغزی بر اساس امواج تولید شده توسط آن نواحی انجام می‌شود و در tDCS، الکترودها بر اساس دانش آناتومیک و عملکردی نواحی خاصی از مغز قرار می‌گیرند و جریان الکتریکی مستقیماً آن نواحی را تحت تأثیر قرار می‌دهد.

برای کسب اطلاعات بیشتر در مورد مقایسه علمی نوروفیدبک و tDCS در تقویت توجه و عملکرد شناختی در افراد سالم مقاله Attention neuroenhancement through tDCS or neurofeedback: a randomized, single-blind, controlled trial را مطالعه کنید.

4. تفاوت در کاربرد های بالینی:

یکی از جنبه‌های مهم در بررسی تفاوت نوروفیدبک با tDCS، کاربردهای بالینی متفاوت این دو روش است. نوروفیدبک به دلیل ماهیت آموزشی خود، در اختلالاتی که با الگوهای نابهنجار امواج مغزی همراه هستند و در مقابل tDCS با جریان مستقیم در شرایطی که هدف افزایش یا کاهش موقت تحریک‌پذیری یک ناحیه خاص است، کاربرد بیشتری دارد.

کدام یک موثرتر است؟

اثربخشی هر روش به شدت علائم، ویژگی‌های فردی، نوع اختلال و اجرای درمان بستگی دارد. برخی اختلالات با هر دو روش درمان پذیرند.

در درمان بیش‌فعالی و نقص توجه، نوروفیدبک می‌تواند به بهبود توجه و کاهش بیش‌فعالی کمک کند و این اثرات معمولاً پایدار هستند. در مقابل، tDCS می‌تواند توجه را در کوتاه‌مدت بهبود بخشد، اما شواهد کافی برای اثبات اثربخشی بلندمدت آن وجود ندارد. در درمان افسردگی، tDCS نتایج امیدوارکننده‌تری داشته است و همچنین هر دو روش برای بهبود عملکردهای شناختی مانند حافظه، توجه و تمرکز مورد مطالعه قرار گرفته‌اند.

جمع‌بندی

تفاوت نوروفیدبک با tDCS را می‌توان در چند نکته کلیدی خلاصه کرد مانند، نوروفیدبک یک روش فعال و مبتنی‌ بر یادگیری و tDCS یک روش غیرفعال است که با اعمال جریان الکتریکی ضعیف، تحریک‌پذیری نورون‌ها را تغییر می‌دهد. کلینیک تخصصی مغز و اعصاب و روانپزشکی رها با بهره‌گیری از متخصصان مجرب و تجهیزات پیشرفته، پشتیبان درمانی شما در زمینه نوروفیدبک و تحریک الکتریکی مغز می‌باشد.