گاهی یک حمله کوتاه، خیره شدن چندثانیه‌ای یا از دست رفتن ناگهانی هوشیاری می‌تواند نشانه‌ای باشد که نیاز به بررسی دقیق فعالیت مغز دارد. در چنین شرایطی پزشک ممکن است انجام نوار مغزی را پیشنهاد دهد تا الگوهای فعالیت الکتریکی مغز را بررسی کند.
برای اینکه بدانید چه زمانی نوار مغزی لازم است؛ می‌توان گفت که معمولاً وقتی علائمی مانند حملات مشکوک به تشنج، تغییرات غیرقابل توضیح سطح هوشیاری یا برخی رویدادهای غیرطبیعی هنگام خواب وجود داشته باشد. EEG به تشخیص و بررسی برخی انواع تشنج و صرع کمک می‌کند، اما برای هر علامتی مانند سردرد یا سرگیجه به‌طور معمول تجویز نمی‌شود.
نوار مغزی EEG چیست؟
نوار مغزی یا EEG (Electroencephalogram) آزمایشی غیرتهاجمی برای ثبت فعالیت الکتریکی مغز است. در این روش، الکترودهایی روی پوست سر قرار می‌گیرند و امواج مغزی در مدت مشخص ثبت می‌شوند.
EEG با روش‌هایی مانند MRI و سی‌تی‌اسکن تفاوت دارد. این تصویربرداری‌ها بیشتر ساختار مغز را بررسی می‌کنند، در حالی که نوار مغزی فعالیت الکتریکی آن را ارزیابی می‌نماید. به همین دلیل،EEG بیشتر در شرایطی کاربرد دارد که احتمال تشنج یا اختلال در فعالیت الکتریکی مغز مطرح باشد. برای آشنایی بیشتر با این آزمایش می‌توانید به صفحه نوار مغزی EEG مراجعه کنید.
چه زمانی پزشک انجام نوار مغزی را تجویز می‌کند؟
پزشک با توجه به نوع علائم، سابقه بیمار و نتیجه معاینه، در شرایط زیر ممکن است انجام EEG را تجویز کند:
۱. بعد از یک حمله مشکوک به تشنج
از دست دادن ناگهانی هوشیاری، سفت شدن بدن، حرکات غیرارادی دست و پا، خیره شدن یا قطع موقت ارتباط با محیط می‌تواند نیاز به بررسی از نظر تشنج داشته باشد. در صورت درخواست EEG پس از اولین تشنج، انجام آن در سریع‌ترین زمان و ترجیحاً طی ۷۲ ساعت توصیه شده است.
۲. بررسی احتمال صرع
EEG می‌تواند الگوهای غیرطبیعی فعالیت مغز را ثبت کرده و به تشخیص و تعیین نوع تشنج کمک نماید. با این حال، نتیجه طبیعی EEG به‌تنهایی صرع را رد نمی‌کند و تشخیص باید با توجه به علائم، شرح حال و سایر یافته‌های پزشکی انجام شود.
۳. حملات تکرارشونده با علت نامشخص
خیره شدن‌های مکرر، قطع کوتاه ارتباط با محیط، حرکات غیرطبیعی یا تغییر سطح هوشیاری بدون علت مشخص ممکن است نیاز به بررسی فعالیت الکتریکی مغز داشته باشد. در این شرایط EEG می‌تواند بخشی از فرایند تشخیص باشد.
۴. بروز حملات هنگام خواب
گاهی رویدادهای مشکوک فقط هنگام خواب اتفاق می‌افتند. در صورت حرکات غیرعادی بدن، بیدار شدن‌های ناگهانی یا حملات تکرارشونده در خواب پزشک EEG خواب را پیشنهاد می‌کند.
۵. تغییرات غیرقابل توضیح سطح هوشیاری
در برخی بیماران، تشنج بدون حرکات واضح بدن رخ می‌دهد. در چنین شرایطی ممکن است پزشک برای بررسی فعالیت مغز، EEG یا کنترل طولانی‌تر را درخواست کند.
آیا برای سردرد و سرگیجه هم EEG لازم است؟
سردرد یا سرگیجه به‌تنهایی دلیل کافی برای انجام نوار مغزی نیست. این علائم می‌توانند دلایل مختلفی داشته باشند و پزشک بر اساس نوع علائم، مدت بروز آن‌ها و یافته‌های معاینه درباره آزمایش‌های مورد نیاز تصمیم می‌گیرد.
بنابراین انجام EEG بهتر است بر اساس تشخیص پزشک انجام شود و صرفاً وجود یک علامت عمومی، دلیل قطعی برای درخواست این آزمایش نیست.
تشخیص تشنج و صرع معمولاً بر اساس مجموعه‌ای از اطلاعات پزشکی انجام می‌شود و نوار مغزی یکی از آزمایش‌های مهم در این فرایند است. برای آشنایی بیشتر با روند تشخیص، می‌توانید مقاله How Are Seizures and Epilepsy Diagnosed را مطالعه کنید.
EEG معمولی و EEG خواب چه تفاوتی دارند؟
EEG معمولی فعالیت الکتریکی مغز را در یک بازه مشخص ثبت می‌کند. در بعضی بیماران، پزشک ممکن است ثبت فعالیت مغز هنگام خواب را نیز ضروری بداند؛ چراکه برخی الگوهای غیرطبیعی ممکن است در خواب بهتر قابل شناسایی باشند.
اگر EEG معمولی نتیجه مشخصی نداشته باشد، اما همچنان احتمال تشنج یا صرع مطرح باشد، پزشک ممکن است EEG خواب یا ثبت طولانی‌تر فعالیت مغز را توصیه کند. نوع آزمایش بر اساس شرایط هر بیمار انتخاب می‌شود.
آیا طبیعی بودن نوار مغزی یعنی صرع وجود ندارد؟
یکی از نکات مهم درباره EEG این است که نتیجه طبیعی آن لزوماً به معنی نبود صرع نیست. نوار مغزی فقط فعالیت مغز را در مدت زمان انجام آزمایش ثبت می‌کند و ممکن است فعالیت غیرطبیعی در همان بازه دیده نشود.
به همین دلیل، نتیجه EEG باید در کنار علائم و سابقه بیمار تفسیر شود. در صورت باقی ماندن شک تشخیصی، پزشک انجام EEG خواب یا کنترل طولانی‌تر را پیشنهاد می‌کند.
آیا کودکان هم به نوار مغزی نیاز دارند؟
EEG در کودکان نیز برای بررسی حملات مشکوک، خیره شدن‌های تکرارشونده، قطع ارتباط با محیط، حرکات غیرطبیعی یا برخی رویدادهای غیرمعمول هنگام خواب استفاده می‌شود.
نوع EEG به شرایط کودک و هدف پزشک از انجام آزمایش بستگی دارد و ممکن است EEG معمولی یا ثبت فعالیت مغز هنگام خواب درخواست شود.
قبل از انجام نوار مغزی چه نکاتی را رعایت کنیم؟
برای انجام EEG معمولاً بهتر است موها و پوست سر تمیز باشند و از ژل، روغن یا محصولات چرب‌کننده استفاده نشود تا الکترودها به‌خوبی روی پوست سر قرار بگیرند.
داروهای مصرفی نیز نباید بدون نظر پزشک قطع شوند. در صورتی که قرار باشد EEG خواب یا آزمایشی با محدودیت خواب انجام گیرد، پزشک یا مرکز انجام تست دستورهای لازم را پیش از مراجعه اعلام می‌کند.
کلینیک رها؛ ارائه دهنده خدمات نوار مغزی EEG
کلینیک مغز و اعصاب رها خدمات نوار مغزی EEG را برای بررسی فعالیت الکتریکی مغز ارائه می‌دهد. این آزمایش با توجه به شرایط بیمار می‌تواند در بررسی حملات مشکوک، تشنج، صرع و برخی اختلالات مرتبط با فعالیت مغز مورد استفاده قرار گیرد.
در صورتی که پزشک انجام EEG را برای شما یا فرزندتان تجویز کرده است، می‌توانید برای آشنایی با این آزمایش و نحوه انجام آن به صفحه نوار مغزی EEG رها مراجعه کنید.
سوالات متداول
1. چه زمانی نوار مغزی لازم است؟
زمانی که پزشک بر اساس علائم و سابقه بیمار به تشنج، صرع یا اختلال در فعالیت الکتریکی مغز مشکوک باشد، ممکن است EEG را تجویز کند.
2. آیا EEG طبیعی صرع را رد می‌کند؟
خیر، ممکن است فعالیت غیرطبیعی مغز در مدت کوتاه آزمایش ثبت نشود. بنابراین، نتیجه طبیعی EEG به‌تنهایی صرع را رد نمی‌کند.
3. آیا نوار مغزی درد دارد؟
خیر، EEG روشی غیرتهاجمی است و الکترودها روی پوست سر قرار می‌گیرند تا فعالیت الکتریکی مغز ثبت شود.
4. بعد از اولین تشنج چه زمانی EEG انجام می‌شود؟
در صورت درخواست پزشک، انجام EEG پس از اولین تشنج باید در سریع‌ترین زمان ممکن و ترجیحاً طی ۷۲ ساعت انجام شود.
5. آیا برای سردرد به EEG نیاز است؟
معمولاً سردرد به‌تنهایی دلیل کافی برای انجام EEG نیست و پزشک بر اساس علائم و شرایط بیمار درباره نیاز به این آزمایش تصمیم می‌گیرد.
